Đời sống cộng đoàn. Chỉ cần thốt lên ba chữ đó thôi, tâm hồn tôi, và có lẽ là tâm hồn của mọi người trẻ bước vào ngưỡng cửa tu viện, đều dâng lên một hình ảnh lý tưởng, một giấc mơ ngọt ngào về một “Thiên Đàng” đã được ban tặng ngay trên mặt đất này. Chúng tôi đến, mang theo niềm khao khát cháy bỏng về sự hoàn hảo, về sự hiệp nhất tuyệt đối, nơi mọi tiếng nói đều hòa ca cùng một bài ca duy nhất, nơi mọi bước chân đều đồng hành trên cùng một con đường thánh thiện. Con cứ nghĩ, đời sống cộng đoàn chính là sự kết tinh hoàn hảo của Phúc Âm, nơi tình yêu lý tưởng được hiện thực hóa một cách trọn vẹn và không chút tì vết.
Sự kỳ vọng ấy không hề vô căn cứ. Nó được dệt nên từ những lời Kinh Thánh đẹp đẽ về cộng đoàn Kitô hữu sơ khai, nơi “tất cả những người tin đều hợp nhất và coi mọi sự là của chung” (Cv 2, 44), và từ những quy luật, hiến pháp đã được viết nên bằng mồ hôi, nước mắt và khát vọng thánh thiện của các bậc tiền nhân. Con người thiêng liêng trong tôi muốn tin rằng, chỉ cần cùng nhau tuyên khấn một lý tưởng, cùng chung một mái nhà dưới sự bảo trợ của một Vị Thủ Lãnh Tối Cao là Đức Kitô, mọi khác biệt sẽ tan biến, mọi mâu thuẫn sẽ trở nên vô nghĩa, và sự thuận hòa sẽ là điều hiển nhiên, tự nhiên như hơi thở. Đó là bức tranh về một gia đình hoàn hảo, nơi không có tiếng cãi vã, không có sự hiểu lầm, và mọi nhu cầu của cá nhân đều được giải quyết trong sự hài hòa của tập thể.
Thế nhưng, bức màn lụa óng ánh của lý tưởng ấy dần dần vén lên, để lộ ra một thực tại trần trụi và xù xì hơn. Cộng đoàn không phải là một bức họa đã hoàn thành, mà là một công trường đang xây dựng, nơi vật liệu thô và tiếng ồn vẫn còn hiện hữu. Con bắt đầu thấy, dưới ánh sáng mặt trời của đời sống chung, mọi sự không còn đơn giản như những trang sách chép lại. Lý tưởng chung thì vẫn đó, cao vời và sáng láng, nhưng những con người cùng nắm tay nhau bước đi lại là những thực thể độc lập, mang theo mình những quá khứ, những thói quen, những vết thương, và cả những định kiến riêng.
Sự khác biệt bắt đầu bộc lộ một cách rõ nét, không phải trong những vấn đề thần học hay triết học cao siêu, mà ngay trong những chi tiết nhỏ nhặt nhất của đời sống hằng ngày. Từ cách sắp xếp lịch trình, cách sử dụng tài chính, gu ẩm thực khác nhau, cho đến cách phản ứng với tiếng ồn hay cách cầu nguyện. Một người thích im lặng tuyệt đối khi cầu nguyện, người kia lại cần âm nhạc để nâng tâm hồn. Một người theo đuổi sự nghiêm khắc và kỷ luật sắt, người khác lại coi trọng sự tự do và linh hoạt của tinh thần. Những khác biệt này, vốn dĩ là sự phong phú của Thiên Chúa, trong cộng đoàn lại trở thành những “va chạm” không thể tránh khỏi, những cọ xát đầu tiên làm sứt mẻ lớp sơn bóng bẩy của hình ảnh Thiên Đàng hoàn hảo mà con đã vẽ nên.
Rồi những va chạm ấy không chỉ dừng lại ở thói quen. Chúng leo thang lên thành những mâu thuẫn trong công việc tông đồ, trong cách điều hành mục vụ, hay trong việc nhận định về một vấn đề cụ thể. Những cuộc tranh luận, thay vì chỉ là trao đổi ý kiến, đôi khi lại biến thành sự cố chấp bảo vệ cái tôi, sự lên giọng để chứng minh mình đúng, và sự khó chịu khi bị phản bác. Con nhận ra, ở đây, trong nơi lẽ ra phải là cung thánh của tình yêu, thì lòng kiêu hãnh và sự ích kỷ vẫn còn sống sót, thậm chí còn mạnh mẽ hơn, bởi chúng được ngụy trang dưới tấm áo của “lý tưởng,” của “chân lý.”
Nhưng điều khó khăn nhất, và có lẽ là thử thách thầm lặng nhất, chính là “những im lặng khó giải thích.” Đó không phải là sự im lặng thánh thiện của chiêm niệm, mà là sự im lặng nặng nề của những tâm hồn bị tổn thương, của những lời nói bị nuốt vào, của những hiểu lầm không được giải tỏa. Im lặng khi một thành viên cộng đoàn đã làm tổn thương người khác nhưng không ai dám nói ra; im lặng khi một sự bất công hiện hữu nhưng mọi người chọn cách lảng tránh để giữ “hòa khí giả tạo”; im lặng khi một người đang cần sự giúp đỡ nhưng sự bận rộn và vô cảm của tập thể đã nhấn chìm tiếng kêu cứu.
Những im lặng ấy không phải là dấu hiệu của sự bình an, mà là biểu hiện của những vết rạn nứt đang dần xé toạc tấm vải hiệp nhất. Nó tạo ra một không khí ngột ngạt, một sự xa cách vô hình giữa những người đang ngồi cùng một bàn ăn, đang cùng nhau dâng hiến. Con đã từng tự hỏi, tại sao, giữa những người đã nguyện hiến dâng đời mình cho Thiên Chúa, sự chân thật và lòng can đảm để đối diện với nhau lại trở nên mong manh và khó khăn đến vậy. Có lúc con thấy cô đơn hơn cả khi ở ngoài thế gian, bởi sự cô đơn giữa đám đông người cùng chí hướng còn đau đớn hơn sự cô đơn trong một thế giới xa lạ.
Chính trong những khoảnh khắc thất vọng và bế tắc ấy, một ánh sáng khác bắt đầu rọi chiếu. Đó là ánh sáng của sự thật về Thiên Chúa và về bản thân con. Con chợt nhận ra, sự kỳ vọng của con về một “Thiên Đàng hoàn hảo” trong cộng đoàn không phải là một khát vọng thánh thiện, mà là một sự trốn tránh khỏi trách nhiệm yêu thương. Con muốn một cộng đoàn đã được “thánh hóa” sẵn, để con chỉ việc hưởng thụ sự bình an, chứ không muốn một cộng đoàn là nơi con phải “thánh hóa” người khác và để người khác “thánh hóa” con.
Và chính ở đó, ngay giữa những khác biệt, những va chạm, và những im lặng khó giải thích ấy, Chúa Giêsu bắt đầu dạy con một bài học, một giáo trình tình yêu hoàn toàn khác biệt so với những gì con đã hình dung. Cộng đoàn không phải là thành phẩm đã hoàn tất, mà là “trường học,” là “phòng thí nghiệm” mà Chúa dành riêng cho con để thực hành những nhân đức khó khăn nhất.
Trước hết là bài học về yêu thương thật hơn. Yêu một người bạn hiền lành, dễ thương, luôn đồng ý với con thì dễ. Nhưng yêu một người luôn có ý kiến trái ngược, một người có thói quen làm con khó chịu, một người mang lại sự bất tiện cho lịch trình của con—đó mới là lúc tình yêu được thử thách. Chúa tập cho con nhìn thấy Đức Kitô không chỉ nơi những người thánh thiện, đáng kính trọng, mà còn nơi “người anh em nhỏ bé nhất” và đôi khi là người anh em “khó ưa nhất” ngay trong cộng đoàn. Yêu thương thật hơn là vượt qua cảm xúc cá nhân, vượt qua sự đánh giá và định kiến, để nhìn nhận giá trị vô biên của linh hồn người kia, vốn đã được máu Chúa Kitô chuộc về.
Con được dạy về lòng kiên nhẫn một cách sâu sắc hơn cả những gì con đã từng nghe giảng. Kiên nhẫn không chỉ là chờ đợi một chuyến xe buýt chậm, mà là sự chịu đựng chủ động, là hành động từ chối để cơn giận dữ bùng lên khi đối diện với sự chậm trễ hay thiếu sót của anh em mình. Nó là học cách tha thứ “bảy lần bảy mươi lần” mỗi ngày, không phải vì anh em con liên tục phạm những lỗi lớn, mà vì họ liên tục phạm những lỗi nhỏ khiến con thấy khó chịu. Kiên nhẫn là chấp nhận rằng sự thay đổi ở người khác là một quá trình dài, và quan trọng hơn, sự thay đổi ở chính con cũng vậy.
Sự kiên nhẫn còn là bài học về đón nhận sự bất toàn. Con người có khuynh hướng đòi hỏi sự hoàn hảo từ người khác, trong khi lại dễ dàng bào chữa cho sự bất toàn của chính mình. Cộng đoàn, với mọi sự xù xì, nhắc nhở con rằng con cũng là một phần của sự xù xì đó. Con cũng là người nói những lời vô tình, cũng là người lỡ hẹn, cũng là người đôi khi giữ sự im lặng khó giải thích. Khi nhận ra sự mong manh, lỗi lầm của bản thân, con mới có thể nhìn sự bất toàn của anh em với ánh mắt xót thương và cảm thông, thay vì phán xét và lên án.
Và có lẽ, bài học khiêm nhường là viên đá góc tường của mọi sự tiến triển trong đời sống cộng đoàn. Khiêm nhường là học cách lùi lại, chấp nhận rằng ý kiến của mình không phải là tuyệt đối đúng. Khiêm nhường là xin lỗi trước, ngay cả khi con nghĩ mình chỉ đúng có 50%. Khiêm nhường là sẵn sàng phục vụ một công việc không tên tuổi, mà không cần sự công nhận hay lời khen ngợi từ bất kỳ ai. Cái tôi của con, vốn rất lớn và bám rễ sâu, được mài giũa và đẽo gọt mỗi ngày qua sự cọ xát với những cái tôi khác trong cộng đoàn.
Cộng đoàn trở thành lò lửa thử luyện thực sự. Khi còn ở một mình, con dễ dàng cảm thấy mình là người thánh thiện, là người nhân đức. Nhưng khi sống chung, những góc khuất, những bóng tối của tâm hồn con bị phơi bày dưới ánh đèn rọi của đời sống chung. Anh em con, vô tình hay hữu ý, trở thành những tấm gương phản chiếu, cho con thấy rõ những điểm yếu, những phản ứng tiêu cực mà con tưởng rằng mình đã chiến thắng.
Hơn nữa, con đường cộng đoàn dạy con một bài học sâu sắc về sự từ bỏ quyền lực và sự sở hữu. Trong một cộng đoàn lý tưởng, con có thể mong đợi mọi thứ phải phục vụ cho mục đích của lý tưởng chung. Nhưng trong cộng đoàn thực tế, con phải học cách từ bỏ cái quyền được kiểm soát, được định hướng. Con phải chấp nhận rằng sự lựa chọn của tập thể, dù đôi khi không phải là tốt nhất theo ý con, vẫn là con đường mà Chúa đang muốn dẫn dắt chúng con. Sự vâng phục và chấp nhận là hành động từ bỏ cái tôi cá nhân một cách triệt để nhất.
Cộng đoàn, vì thế, không phải là nơi để con tìm thấy Thiên Đàng, mà là nơi để con xây dựng Thiên Đàng. Mỗi hành động kiên nhẫn, mỗi lời xin lỗi chân thành, mỗi cái ôm hòa giải sau cơn bão hiểu lầm, đều là một viên gạch được đặt xuống cho vương quốc của Thiên Chúa. Sự hiệp nhất đạt được trong đau khổ và vượt qua khác biệt mới là sự hiệp nhất thật sự, bởi nó mang dấu ấn của Thập Giá, dấu ấn của sự tự hủy và trao ban.
Con chợt hiểu sâu sắc hơn ý nghĩa của lời Kinh Thánh: “Tình yêu che lấp vô số tội lỗi” (1Pr 4, 8). Trong cộng đoàn, con người không ngừng vấp ngã, không ngừng phạm sai lầm. Nếu không có tình yêu, tình yêu chấp nhận và tha thứ, cộng đoàn sẽ tan rã ngay lập tức. Cộng đoàn tồn tại và phát triển không phải vì sự hoàn hảo của các thành viên, mà vì lòng thương xót vô biên của Thiên Chúa được thể hiện qua sự tha thứ kiên trì của mỗi người đối với người kia.
Hành trình cộng đoàn là hành trình của người hành hương. Chúng con không phải là những cư dân đã định cư trong Căn Nhà Vĩnh Cửu, mà là những lữ khách đang cùng nhau vượt qua sa mạc của cuộc đời. Sa mạc thì có gió cát, có cãi vã, có sự mệt mỏi và cám dỗ muốn quay đầu. Nhưng vì chúng con có chung một đích đến – Quê Hương Vĩnh Cửu – nên chúng con không thể bỏ rơi nhau. Chúng con phải nương tựa vào nhau, đỡ đần nhau, và cùng nhau nhìn về phía trước.
Mỗi khi con cảm thấy mệt mỏi vì sự phức tạp của đời sống chung, con lại tự nhủ: Cộng đoàn không phải là Thiên Đàng, mà là con thuyền chở con đến Thiên Đàng. Con thuyền có thể cũ kỹ, có thể bị sóng đánh, có thể có những người thủy thủ không hoàn hảo, nhưng nó vẫn là phương tiện duy nhất để con vượt qua đại dương. Nếu con cứ khăng khăng đòi hỏi một con thuyền vàng son, hoàn hảo, không một vết xước, con sẽ mãi mãi đứng lại trên bờ và không bao giờ đến được bến bờ của ân sủng.
Cộng đoàn, với tất cả sự hỗn độn và bất toàn của nó, chính là sự giáo dục cao quý nhất của Chúa Thánh Thần. Ngài không dùng phép lạ để biến chúng con thành những thiên thần không cảm xúc, mà Ngài dùng chính những tương tác con người, những va chạm hằng ngày, để uốn nắn và biến đổi trái tim chai đá của con thành trái tim thịt biết yêu thương.
Nói tóm lại, con đường cộng đoàn là con đường của Thập Giá và Phục Sinh ngay trong cuộc sống này. Thập Giá là sự tự hủy của cái tôi, sự chết đi của những kỳ vọng không thực tế, và sự chấp nhận những khiếm khuyết của anh em. Phục Sinh là niềm vui tái sinh trong sự hiệp nhất, là sức mạnh mới mẻ của tình yêu khi đã trải qua thử thách, là sự bình an sâu thẳm khi con đã học được cách yêu người khác như họ là, chứ không phải như con muốn họ phải là.
Cộng đoàn không phải là đích đến, mà là con đường để từng ngày con bước gần hơn tới Thiên Đàng thật sự. Con đường đó đầy chông gai, nhưng nó được lát bằng những viên đá nhân đức của kiên nhẫn, khiêm nhường, và tình yêu không vụ lợi, do chính Chúa Kitô, vị Thủ Lãnh của cộng đoàn, đã mở lối. Và con tin rằng, khi con chấp nhận cộng đoàn không hoàn hảo này, con đã thực sự bắt đầu hành trình trở nên hoàn hảo, một hành trình tiến về sự hiệp thông trọn vẹn với Thiên Chúa và các Thánh trên trời, nơi mà mọi khác biệt, mọi va chạm sẽ thực sự tan biến trong ánh sáng vinh quang và tình yêu vĩnh cửu.
Lm. Anmai, CSsR
