#10 – Chăm Sóc Ngôi Nhà Chung - Đốt Rác Lộ Thiên: Làn Khói Không Chỉ Bay Lên Rồi Tan

#10 – Chăm Sóc Ngôi Nhà Chung - Đốt Rác Lộ Thiên: Làn Khói Không Chỉ Bay Lên Rồi Tan

Một que diêm có thể làm đống rác trước sân vơi đi nhanh chóng. Khi lửa tàn, khoảng đất trông có vẻ sạch hơn. Nhưng những gì vừa cháy không hoàn toàn biến mất. Một phần theo khói vào không khí; phần khác nằm lại trong tro, có thể làm ô nhiễm đất, nước và đi vào chuỗi thức ăn.

Đốt rác có thật sự làm sạch không gian sống?

Đốt rác ngoài trời thường diễn ra trong điều kiện cháy không hoàn toàn, không có thiết bị kiểm soát khí thải. Khi rác hỗn hợp chứa nhựa và các vật liệu có clo bị đốt, quá trình này có thể tạo ra dioxin và furan. Đây là những chất ô nhiễm hữu cơ khó phân hủy, có khả năng tồn lưu và tích lũy trong chuỗi thức ăn. Theo Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), phơi nhiễm dioxin kéo dài có thể ảnh hưởng đến hệ miễn dịch, nội tiết, chức năng sinh sản và sự phát triển; một số chất trong nhóm này có khả năng gây ung thư.

Khói đốt rác còn chứa bụi mịn và các chất ô nhiễm như khí carbon monoxide (CO). Người đứng đốt và những người sống gần đó đều có thể hít phải. Tro còn lại cũng có thể chứa chất độc, vì vậy không nên xem đó là loại tro sạch để bón cây hay rải xuống vườn.

Điều này nối tiếp câu chuyện tuần trước về khí thải và mục tiêu net zero, tức là cân bằng lượng khí nhà kính phát thải với lượng được loại bỏ khỏi khí quyển. Nhựa phần lớn có nguồn gốc từ nhiên liệu hóa thạch. Khi bị đốt, phần carbon ấy được giải phóng, làm phát sinh thêm CO₂. Bớt sử dụng nhựa dùng một lần và xử lý rác đúng cách là những việc mỗi gia đình có thể làm để góp phần giảm phát thải.

Khói bay đi, hậu quả ở lại

Khói từ đống rác không dừng ở bờ rào nhà mình. Gió có thể đưa nó sang nhà hàng xóm, len vào phòng ngủ, lớp học hay nơi người già đang nghỉ. Trẻ nhỏ, người cao tuổi và người có bệnh tim, phổi đặc biệt nhạy cảm với ô nhiễm bụi trong khói.

Vì vậy, việc đốt rác không còn là chuyện riêng của một gia đình. Khoảng sân nhà mình có thể gọn hơn, nhưng người bên cạnh lại phải đóng cửa để tránh khói.

Suy ngẫm

Có những việc ta làm vì đã quen, hoặc vì thấy tiện. Gom rác lại, châm lửa, chờ cháy hết — tưởng như đã xong. Nhưng nếu sự gọn gàng ấy khiến người khác phải hít khói, chúng ta cần nghĩ lại cách mình đang dọn dẹp.

Chăm sóc ngôi nhà chung bắt đầu từ sự quan tâm rất cụ thể như thế: nghĩ đến người đang sống bên cạnh, đến đất trồng rau, đến bầu không khí con trẻ hít thở mỗi ngày.

Net zero nghe có vẻ là mục tiêu của các quốc gia và nhà máy. Dù vậy, mỗi gia đình vẫn có phần việc của mình. Mang theo túi khi đi chợ, dùng lại những món đồ còn tốt, phân loại rác trước khi bỏ đi đều giúp giảm lãng phí và nhu cầu sản xuất mới.

Ta không thể giải quyết mọi vấn đề môi trường chỉ bằng vài thay đổi trong nhà. Nhưng ta có thể bắt đầu bằng việc không châm lửa vào đống rác của mình.

Hành động: bắt đầu từ nơi mình đang sống

Bước 1. Phân loại rác ngay tại nhà

Theo Điều 75 Luật Bảo vệ môi trường và hướng dẫn kỹ thuật về phân loại chất thải rắn sinh hoạt, rác từ hộ gia đình được chia thành ba nhóm chính: chất thải có khả năng tái sử dụng, tái chế; chất thải thực phẩm; và chất thải rắn sinh hoạt khác. Việc thu gom cụ thể cần theo hướng dẫn tại địa phương.

Có thể bắt đầu như sau:

• Rác có khả năng tái sử dụng, tái chế: để riêng giấy, chai lọ, kim loại và những loại nhựa mà nơi thu gom chấp nhận. Trút hết phần còn sót, làm sạch khi cần và để ráo trước khi gom.
• Rác thực phẩm: để riêng thức ăn thừa, vỏ rau củ, trái cây. Nếu có điều kiện, có thể chọn phần phù hợp để ủ phân hữu cơ.
• Rác sinh hoạt khác: thu gom theo hướng dẫn của địa phương. Không mặc định mọi loại túi nylon, hộp xốp hay bao bì nhựa đều có thể tái chế.

Riêng pin, bóng đèn và bao bì chứa hóa chất nguy hại cần được giữ riêng, bảo đảm an toàn và chuyển đến nơi tiếp nhận phù hợp; không trộn với thức ăn thừa hay vật liệu tái chế.

Bước 2. Thực hành 3R từ những việc quen thuộc

Reduce — Giảm thiểu: mang túi đi chợ, đem theo bình nước hoặc hộp đựng thức ăn khi thuận tiện; bớt nhận những món đồ dùng một lần không cần thiết.

Reuse — Tái sử dụng: dùng lại túi, hộp và các vật dụng còn tốt, đúng công dụng và bảo đảm vệ sinh.

Recycle — Tái chế: phân loại, làm sạch theo yêu cầu và chuyển vật liệu đến nơi có khả năng tiếp nhận.

Ưu tiên trước hết vẫn là giảm những thứ mình chưa thật sự cần. Một món đồ không phải sản xuất rồi thải bỏ sẽ giúp bớt cả tài nguyên sử dụng lẫn công xử lý về sau.

Bước 3. Gửi rác đến đúng nơi tiếp nhận

Với rác nhựa, hãy tìm hiểu nơi thu gom nhận những loại nào và cần chuẩn bị ra sao. Không phải điểm thu gom nào cũng nhận mọi loại nhựa dùng một lần.

Theo thông tin người viết cung cấp, các địa điểm thu gom của Green Life gồm:

• 35 Chế Lan Viên, Đà Nẵng.
• 103 Trần Hưng Đạo, phường Cẩm Thành, Quảng Ngãi.
• 50/4 Đầu Bầu, Tây Nha Trang.

Lịch tiếp nhận được cung cấp là Chúa nhật hằng tuần. Trước khi mang rác đến, vui lòng liên hệ Green Life để xác nhận địa chỉ, giờ nhận và loại nhựa được tiếp nhận. Nhựa và túi nylon cần được trút sạch thức ăn, làm sạch theo hướng dẫn, để khô và buộc gọn.

Thông tin về các điểm thu gom và lịch tiếp nhận trên chưa được xác minh độc lập.

Đừng đốt rác lộ thiên hay bỏ rác ra môi trường. Hãy bắt đầu bằng việc đặt riêng một túi đựng vật liệu tái chế, một thùng rác thực phẩm và tìm hiểu lịch thu gom nơi mình ở. Để sau mỗi lần dọn nhà, cả khoảng sân lẫn bầu không khí quanh nhà đều được giữ sạch.

(Sr Marie Thanh Vân. SPC)

Nguồn tham khảo

1. WHO, Dioxins and their effects on human health.
2. Cơ quan Bảo vệ Môi trường Hoa Kỳ (EPA), Human Health — Backyard Burning.
3. Cổng Thông tin điện tử Chính phủ, Hướng dẫn kỹ thuật về phân loại chất thải rắn sinh hoạt.